Dana 2. septembra 2025. godine, šest organizacija za ljudska prava izrazilo je duboku zabrinutost zbog nedavnih dešavanja u Kazahstanu, gde su vlasti najavile dalje korake ka izradi i usvajanju zakona kojima se zabranjuje širenje sadržaja vezanog za LGBTI osobe.
Prema izveštavanju medija, 30. jula 2025. godine, vladina Nacionalna fondacija za prosperitet tvrdi da je otkrila da je „67,3% ispitanika za ograničavanje LGBT propagande“, bez objavljivanja studije ili otkrivanja njene metodologije. Neki kazahstanski poslanici već su izrazili spremnost da izrade relevantan zakon kao odgovor na ove navodne nalaze.
Ukoliko bi se išlo sa bilo kojim predloženim zakonom kojim se zabranjuje takozvana anti-LGBTI „propaganda“ to bi značajno potkopalo prava na slobodu izražavanja, nediskriminaciju i pristup informacijama u Kazahstanu. Vlada i Parlament Kazahstana treba da se pridržavaju svojih ustavnih garancija i međunarodnih obaveza u oblasti ljudskih prava, uključujući nedavno preuzete obaveze u okviru ciklusa Univerzalnog periodičnog pregleda (UPR) Ujedinjenih nacija za 2024–2025. godinu, i da se uzdrže od izrade i usvajanja bilo kakvog takvog zakona.
Štetnost zakona protiv LGBTI „propagande“: šta kažu dokazi
Suprotno tvrdnjama Nacionalne fondacije za prosperit u Kazahstanu i s njom povezanih činilaca, međunarodna istraživanja ubedljivo pokazuju da zakoni protiv LGBTI „propagande“ ne štite decu i umesto toga povećavaju stigmu, maltretiranje i rizike za mentalno zdravlje LGBTI omladine; krše međunarodno pravo, uključujući prava na slobodu izražavanja, jednakost i pristup informacijama; i podstiču klimu straha i tišine, slabeći demokratske institucije.
Međunarodna tela za ljudska prava takođe su konstantno izražavala zabrinutost zbog zakona protiv LGBTI „propagande“ u brojnim zemljama. Na primer, Komitet Ujedinjenih nacija za prava deteta zaključio je da, iako se ruski zakoni protiv LGBTI „propagande“ predstavljaju kao mere za zaštitu dece, oni umesto toga podstiču stigmatizaciju i diskriminaciju LGBTI osoba, uključujući decu i one iz LGBTI porodica. Komitet je izrazio posebnu zabrinutost zbog toga što nejasne definicije propagande koje se koriste u takvim zakonima omogućavaju targetiranje i kontinuirani progon LGBTI zajednice, uključujući i zlostavljanje i nasilje, posebno nad maloletnim LGBTI aktivistima.
Mišljenje Venecijanske komisije iz 2021. godine o mađarskom zakonu o „propagandi“ protiv LGBTI osoba utvrdilo je da je on nespojiv sa Evropskom konvencijom o ljudskim pravima i međunarodnim standardima ljudskih prava, uključujući i izmene zakona u vezi sa obrazovnim sektorom. Utvrđeno je da zakon „nije u skladu sa pozitivnom obavezom Mađarske da obezbedi da obrazovni sistem deci pruža objektivne i nepristrasne informacije o rodnom identitetu i seksualnoj orijentaciji i štiti ih od diskriminacije po istim osnovama. Naprotiv, izmene doprinose stvaranju „pretećeg okruženja, gde LGBTI deca i mladi mogu biti izložena zdravstvenim rizicima, maltretiranju i uznemiravanju“.
Prema trećem istraživanju EU o LGBTIQ osobama, sprovedenom 2023. godine, negativne promene u zakonima i politikama utvrđene su kao glavni razlozi za predrasude, netoleranciju i nasilje među adolescentima uzrasta od 15 do 17 godina u Mađarskoj (79% ispitanika), Italiji (63% ispitanika) i Poljskoj (62% ispitanika).
Israživanje Projekta Trevor, nevladine organizacije sa sedištem u SAD, pokazuje da se LGBTI mladi u represivnim pravnim okruženjima suočavaju sa znatno većim stopama depresije, anksioznosti i pokušaja samoubistva.
Studija Američkog psihološkog udruženja zaključuje da afirmativne informacije o LGBTI identitetima podržavaju zdraviji psihosocijalni razvoj adolescenata.
Organizacija Trandgender Europe and Central Asia, zajedno sa organizacijama ILGA-Europe, International Federation for Human Rights (FIDH), IGLYO – The International LGBTQI Youth & Student Organisation, World Organisation Against Torture (OMCT), International Partnership for Human Rights (IPHR), uputile su poziv Parlamentu i Vladi Kazahstana, da:
- U potpunosti odbace svaki nacrt zakona ili inicijativu kojom se zabranjuje takozvana „LGBTI propaganda“;
- Poštuju principe Ustava Kazahstana, uključujući jednakost, dostojanstvo i slobodu izražavanja;
- Sprovede sve prihvaćene preporuke Univerzalnog periodičnog pregleda (UPR) u vezi sa seksualnom orijentacijom, rodnim identitetom i izražavanjem i polnim karakteristikama (SOGIESC);
- Obezbede smisleno i bezbedno učešće LGBTI civilnog društva u javnom životu i kreiranju politika.
Uvođenje takvog zakona ne bi zaštitilo decu; naštetilo bi im. Ne bi ojačalo društvo; podelilo bi ga. Kazahstan ima priliku da poštuje svoje ustavne vrednosti i međunarodne obaveze. Pozivamo ga da to učini.
Prevela: MJ
